معرفی بیماری ها و آفات مهم آفتابگردان و اصول پیشگیری و مبارزه

کدام روشهای مبارزه و پیشگیری آفات و بیماری های آفتابگردان ماثر هستند؟

کلمات کلیدی: پیشگیری؛ مبارزه؛ بیماری؛ آفات؛ آفتابگردان

مقدمه

به طور کلی تولیدات کشاورزی و رسیدن به حد نرمال عملکرد و راندمان مورد انتظار از هر محصول کشاورزی، وابسته به پیشگیری و مبارزه با بیماری و آفات نباتی است.

در سالهای گذشته بیماری های قارچی و آفات خسارت زیادی به بخش تولید آفتابگردان وارد کرده است.

آفتابگردان های هیبرید هم با توجه به مقاوم سازی به بیماری ها و آفات توسط اصلاح کنندگان این ارقام، باز از این امر مستثنی نبودند.

با مقاوم سازی ارقام اصلاح شده در مقابل بیماری ها و آفات از یک طرف، این پاتوژن ها و انگل ها هم جهت بقا طبیعی نسل خود در مقابل سموم و آفت کش ها مقاومت ایجاد می کنند.

لذا جهت مبارزه با آفات و بیماری های مهم آفتابگردان و رسیدن به عملکرد و تولید قابل قبول اولین قدم پیشگیری و بعد مبارزه می باشد.

در این مقاله سعی می شود با برسی و آشنایی با بیماری ها و آفات مهم آفتابگردان در منطقه آذربایجان و ارائه روشهای پیشگیری و مبارزه، اقدامی ماثر در جهت افزایش کمیت و کیفیت تولید این بخش صورت گرفته باشد.

به دلیل وجود تعداد بالای بیماری ها و آفات آفتابگردان در این مقاله به همه موارد پرداخته نمی شود، در مقالات بعدی به صورت جداگانه سایر موارد برسی خواهد شد.

بیماری های مهم آفتابگردان

بیماری پوسیدگی ریشه و طوقه آفتابگردان

یکی از مهمترین و اصلی ترین بیماری های آفتابگردان که در سالهای گذشته خسارات بسیار زیادی به بخش تولیدات کشاورزی آفتابگردان مخصوصا در منطقه آذربایجان وارد کرده بیماری اسکلوروتینیایی پوسیدگی ریشه و طوقه آفتابگردان است.

عامل بیماری

عامل تولید کننده بیماری قارچی به نام اسکلوروتینیا sclerotinia sclerotiorum است.

طبق تحقیقات آقای ایرانی.ح و همکاران در سال ۱۳۸۰ بر روی اثر عواملی مانند رطوبت و دما بر رشد و توسعه قارچ بیماری اسکلوروتینیا در شرایط آزمایشگاهی، مشخص شده است که عامل بیماری در شرایط رطوبت وزنی ۲۴ درصد بیشترین درصد تکثیر و جوانه زنی را داشت است.

همچنین این پاتوژن در دماهای بالا ۳۰ درجه رشد رویشی خود را متوقف کرده و در دمای بالاتر از ۳۱ درجه سانتیگراد قدرت بیماری زایی خود را از دست می دهد.

دمای مناسب رشد قارچ این بیماری ۱۵ تا ۲۱ درجه سانتیگراد در شرایط رطوبتی ۱۲ تا ۱۴ ساعت روزانه و یا رطوبت سطحی مداوم ۴۰ تا ۷۰ ساعت در شرایط نوری تاریک یا سایه است.

نتیجه گیری حاصل نشان داده که پاتوژن های بیماری در شرایط دیم و فاصله کاشت زیاد تر، قدرت تکثیر و توسعه کمتری دارند.

علائم بیماری پوسیدگی ریشه و طوقه آفتابگردان

از مشخصات قابل مشاهده قارچ این بیماری قسمت طوقه حالت نرم شوندگی پنبه مانند به خود گرفته و اسپور های سفید رنگ و کرکی و دانه های سیاه رنگ اسکلرت در اطراف طوقه قابل مشاهده است.

در این بیماری طوقه حالت اسفنج مانند به خود گرفته و ساقه نرم خواهد شد.

این بیماری در زمان رسیدگی و قبل از برداشت هم باعث پوسیدگی طبق آفتابگردان هم می شود.

بیماری باعث از بین رفتن ریشه ها، زرد شدن برگها، پژمردگی و خشک شدن کامل گیاه خواهد شد.

کنترل زراعی و پیشگیری از ابتلا به بیماری

رعایت کردن تناوب زراعی یکی از روشهای پیشگیری از مبتلا شدن به انواع بیماری و آفات نباتی است.

جهت از بین بردن کامل قارچ عامل بیماری اسکلوروتینیا از طریق تناوب زراعی به مدت ۸ سال از کاشت آفتابگردان خودداری می شود.

جمع آوری بقایای محصول قبلی از زمین و آتش زدن آنها از روشهای پیشگیری ابتلا به این بیماری است.

استفاده از گوگرد جهت پایین نگه داشتن ph خاک باعث کاهش فعالیت قارچها در پی اچ های پایین و همچنین خاصیت قارچ کشی عالی عنصر گوگرد و تقویت ریشه ها جهت پیشگیری بسیار ماثر است.

لذا استفاده از گوگرد گرانوله در فصل پاییز و یا گوگرد مایع در آبیاری های قبل از کاشت سنتی توصیه می شود.

استفاده از ارقام مقاوم به بیماری، به طور مثال استفاده از رقم ۶۰۱ آفتابگردان آجیلی با نام تجاری اس۳۰۰، که مقاومت بسیار زیادی نسبت به این بیماری دارد.

تاریخ کاشت به موقع و زود هنگام

در سالهای گذشته از زمینهایی با تاریخ های کاشت دیر هنگام درصد مزارع آلوده به بیماری بیشتری نسبت به کاشت های زود هنگام گزارش شده است.

استفاده از اسید هیومیک جهت پایین نگه داشتن ph خاک و کاهش محدوده فعالیت شدید قارچ ها و همچنین تقویت ریشه زایی جهت پیشگیری بسیار مفید است.

کنترل شیمیایی بیماری پوسیدگی اسکلروتینیایی ریشه و طوقه آفتابگردان

قارچ کش ترکیبی ایپریدیون کاربندازیوم شامل ایپریدیون قارچ کش تماسی حفاظتی و کاربندازیوم قارچ کش سیستمیک است.

ایپریدیون مانع رشد هیف و جوانه زنی اسپور قارچها شده و کاربندازیوم مانع تکثیر سلولی قارچها از طریق ایجاد اختلال در طول تقسیم میتوز و میوز می شود.

مخلوط شدن این دو قارچ کش باعث افزایش طیف اثر این ترکیب شده و مانع ایجاد مقاومت اکتسابی قارچها در برابر سموم می شود.

بیماری پوسیدگی رایزوپسی طبق آفتابگردان

یکی از بیماریهای خطرناک با گستردگی سطحی بسیار وسیع در منطقه آذربایجان، مازندران و استان گلستان بیماری پوسیدگی رایزوپسی طبق آفتابگردان است.

البته لازم به ذکر است که پوسیدگی طبق آفتابگردان با علائم کاملا مشابه در ادامه روند بیماری پوسیدگی اسکلوتینیایی طوقه و ریشه هم اتفاق می افتد،

ولی در این مقاله به پوسیدگی طبق با عامل رایزوپسی پرداخته می شود.

عامل بیماری  پوسیدگی رایزوپسی طبق آفتابگردان

علت بیماری پوسیدگی رایزوپسی طبق آفتابگردان قارچی به نام رایزوپوس اوریزا Rhizopus orizae است.

این بیماری به دلیل نام معروف این قارچ به بیماری رایزوپسی طبق آفتابگردان هم شناخته می شود.

علائم بیماری رایزوپسی طبق آفتابگردان

بیماری ابتدا به صورت نقاط تیره رنگ در پشت طبقها خودش را نشان می دهد.

سپس پشت طبق ها حالت گندیدگی و نرم شوندگی داشته و با پیشرفت بیماری پشت طبق ها چروکیده شده و حالت پارگی به خود می گیرد.

ابتدا عامل بیماری به شکل توده ای و شبیه پنبه پشت طبقهای آفتابگردان خودشان را نشان می دهند، در این مرحله قارچها در مرحله رویشی قرار دارند.

بعد از مدتی وارد مرحله زایشی شده و اسپورهای سیاه رنگ به شکل نقطه های سیاه گرد مانند ظاهر می شوند.

در شرایط سخت بیماری توده های سیاه رنگ پودری دور دانه ها را گرفته و دانه ها بسیار سایز کوچک خواهند داشت.

اسپورهای قارچ عامل این بیماری در همه جا وجود دارند و توسط باد، جریان هوا، پرندگان، حشرات ممکن است انتقال یابند.

این بیماری در مناطق گرم و مرطوب گسترش خیلی بیشتری دارد.

به دنبال صدمات مکانیکی ناشی از تگرگ، پرندگان و حشرات آلودگی از قسمت زخم وارد شده و گسترش پیدا می کند.

پیشگیری از بیماری پوسیدگی طبق آفتابگردان

به دلیل این که بیماری پوسیدگی رایزوپسی طبق آفتابگردان در مراحل نهایی و نزدیک به برداشت رخ می دهد،

طی کردن روند درمان چندان ماثر نخواهد بود و درمان کردن این بیماری جهت پیشگیری از ابتلا در سالهای بعدی است.

بنابراین در بیماری پوسیدگی رایزوپسی طبق آفتابگردان اقدامات پیشگیرانه بسیار ماثر تر از درمان است.

استفاده از ارقام مقاوم، مثلا در ارقام آجیلی رقم ۶۰۱ با نام تجاری اس۳۰۰ بسیار مقاومتر از سایر ارقام گزارش شده است.

جلوگیری از صدمات مکانیکی پشت طبق از مراحل غنچه دهی با کنترل آفات و یا اقدامات لازم جهت پراکنده کردن پرندگان بسیار ماثر است.

تیمار کردن بذور قبل از کاشت و استفاده از بذرهای سالم حتما لازم است.

استفاده از قارچ کشهای مخصوص هر مرحله از رشد گیاه متفاوت بوده و طبق توصیه گیاهپزشک صورت می گیرد.

آفت پروانه و کرم دانه خوار

این آفت با نام علمی Homoesoma nebulella جز شاخه بندپایان و راسته پروانه سانان است.

 تغدیه و خسارت آفت پروانه و کرم دانه خوار

لاروها هم از گلها و هم از برگچه ها تغذیه میکنند.

دانه های نرم و شیری مواد تغذیه مورد علاقه این آفت است.

در ابتدا از کنارهای طبق شروع به تغذیه کرده و بعد با سفت شدن دانه های کناری به سمت مرکز طبق حمله می کنند.

چرخه زندگی پروانه و کرم دانه خوار

زمستان گذرانی و چرخه زندگی این آفت به صورت شفیره در خاک است.

پروانه ها در اوایل بهار ظاهر شده و جفت گیری کرده و تخم های خود را بر روی غنچه ها و گلها و برگچه ها قرار می دهند.

لاروها بعد از خارج شدن از تخم شروع به تغذیه از طبق ها کرده و بعد از وارد شدن به مغز طبق در آنجا تبدیل به شفیره می شوند.

شفیره های تکثیر شده بلافاصله در همان فصل تبدیل به پروانه شده و جفت گیری می کنند.

البته ممکن است مرحله تبدیل شدن به شفیره در خاک هم صورت بگیرد.

تکمیل شدن چرخه زندگی این آفت ۲۰ تا ۳۰ روز است و در طول سال ممکن است ۳ تا ۵ نسل از این پروانه تولید مثل کرده و تکثیر شود.

میزان خسارت و هدف آفت کرم دانه خوار

خسارت اصلی این آفت توسط لارو ها به دانه های آفتابگردان است.

آفات کرم دانه خوار دانه های نرم و آبدار را مورد حمله قرار داده و سوراخ کرده و از مغز و حتی پوست دانه ها تغذیه کرده و خسارت مستقیم به کیفیت و کمیت محصول آفتابگردان وارد میکند.

بعد از خسارت این آفت ۲۰ تا ۴۵ درصد محصول آفتابگردان از نظر کمیت و تا ۸۰ درصد محصول از نظر کیفیت خسارت می بیند.

میزان خسارت به دانه های آفتابگردان آجیلی به دلیل با ارزش بودن ظاهر محصول از نظر قیمت گذاری رقم های خیلی بالایی است.

پیشگیری و مبارزه با آفت پروانه و کرم دانه خوار

شخم عمیق بعد از برداشت محصول به دلیل حذف کردن و کاهش شفیره های آفات از خاک که فرم زمستان گذرانه این حشره است.

استفاده از یخ آب زمستانه جهت حذف شفیره های آفت پروانه دانه خوار در مرحله زمستان گذرانی بسیار ماثر است.

تغییر تاریخ کاشت به طوری که زمان تشکیل دانه های آفتابگردان با زمان تشکیل لاروها همزمان نباشد.

جمع آوری شاخه ها و طبق ها و بقایای محصول قبلی آفتابگردان از زمین و آتش زدن آنها جهت حذف فرم های زمستان گذرانه لازم است.

همچنین استفاده از ارقام مقاوم آفتابگردان جز روشهای زراعی پیشگیری و مبارزه با این آفات است.

کنترل بیولوژیک و طبیعی 

زنبور معروف به نام هابرو براکون جهت کنترل بیولوژیک این آفت در مرحله لاروی بسیار ماثر است.

زنبور بالغ این رده از خانواده باراکونیدا Baraconidae می باشد که در مراحل مختلف لاروی، تخم، شفیرگی و حتی حشره کامل به آفات حمله می کند.

زنبور براکون با تزریق زهر و تخم گذاری داخل بدن آفات کرم دانه خوار اکثرا در مرحله لاروی میزبان خود را نابود می کنند.

کنترل شیمیایی و مبارزه با کرم دانه خوار

مبارزه شیمیایی با آفات پروانه یا کرم دانه خوار آفتابگردان با سموم حشره کش اندوسولفان با نام تجاری تیودان اگر ۳۵درصد باشد به نسبت ۲ لیتر در هکتار

و یا حشره کش فوزالن (زولون) اگر ۳۵ درصد باشد به مقدار ۳ لیتر در هکتار است.

تعداد سم پاشی در دو نوبت صورت می گیرد. سم پاشی اول جهت کنترل حشرات بالغ و سم پاشی دوم ۱۰ روز بعد از سم پاشی اول جهت از بین بردن لاروهای تازه از تخم در آمده است.

نتیجه گیری

اقدامات صورت گرفته جهت مبارزه با بیماری ها و آفات آفتابگردان ابتدا باید روند پیشگیرانه داشته باشد.

استفاده از قارچ کش ترکیبی ایپریدیون کاربندازیوم جهت مبارزه و درمان بیماری پوسیدگی اسکلوتینیایی طوقه و ریشه آفتابگردان ماثر است.

به دلیل ظاهر شدن بیماری پوسیدگی طبق آفتابگردان در مراحل نزدیک به برداشت، جهت مبارزه با این بیماری باید از روشهای پیشگیری کننده استفاده کرد.

استفاده از سموم حشره کش جهت مبارزه با آفات پروانه دانه خوار حتما باید در چند مرحله با فاصله ۱۰ روزه صورت بگیرد.

به دلیل بذر زاد بودن اکثر بیماری های قارچی و حتی آفات، استفاده از بذور تیمار شده آفتابگردان حتما در دستور کار قرار بگیرد.

نویسنده: سعید موسی نژاد، کارشناس ارشد زراعت، تاریخ 1402.11.1

مشاوره 

بازرگانی بذر و خشکبار موسی نژاد(س)

با قرار گرفتن در قلب بازار بزرگ خشکبار شهرستان خوی، تمامی خدمات زیر را برای کشاورزان در طی سالیان گذشته فراهم کرده است.

نیازسنجی به موقع بازار خشکبار  آفتابگردان و کدوی آجیلی و تامین بذرهای مورد نیار کشاورزان و بازار

ترویج و آموزش اصول صحیح کاشت داشت برداشت آفتابگردان های هیبرید آجیلی جهت رسیدن به حداکثر تولید

مشاوره داوطلبانه قبل از کاشت با کشاورزان، تشخیص و انتخاب مناسبترین رقم آفتابگردان جهت کاشت با توجه به خصوصیات زمین کشاورزان

تحقیق در مورد روند پیشرفت کاری شرکت های تولید و بسته بندی بذر هیبرید آفتابگردان و کدوی آجیلی و پیش بینی و تشخیص بذرهای باکیفیت از قبل

تشخیص درست و به موقع بذرهای تقلبی آفتابگردان های هیبرید و اطلاع رسانی به فروشندگان بذر و کشاورزان

تست جوانه زنی و قرار دادن بذر قابل اطمینان در اختیار کشاورزان به قیمت مناسب

آموزش روش های کاشت تا برداشت آفتابگردان های هیبرید و اصلاح شده s300 , s400 , T6 و کدو گوشتی هیبرید آجیلی به صورت کتبی و شفاهی

راهنمایی، مشاوره، تشخیص و پیش بینی بیماری ها و آفات و ماندن در کنار کشاورزان تا آخرین لحظه

اطلاع رسانی به مغازه داران و کسبه بازار خشکبار منطقه و ترویج کاشت اصولی آفتابگردان های هیبرید آجیلی جهت رسیدن به محصول بازارپسند

پیش بینی بازار سال آینده و انتخاب بهترین و بازارپسندترین رقم ها و ترویج الگوی صحیح کاشت آفتابگردان ها و کدوی هیبرید آجیلی جهت تولید محصول با کیفیت و بازارپسند

تضمین فروش محصول های کشاورزان و رساندن به تولید خالص بدون تاخیر و تضمین اموال کشاورزان و امانت داری در بازار خشکبار شهرستان خوی

با ثبت نظرات خود در باکس پایین از تخفیفات قسمت خرید استفاده بکنید.