آیا با علل پوک شدن دانه آفتابگردان آشنایی دارید؟ راهکارها چیست؟

کلید واژه: پوک شدن؛ دانه؛ آفتابگردان؛ راهکارها

مقدمه

تولید محصول با کیفیت و کمیت بالا هدف اصلی کشاورزان و علم کشاورزی نوین است. پوک شدن دانه آفتابگردان یکی از عوامل کاهنده کمیت و کیفیت تخم آفتابگردان است.

تکنولوژی های جدید کشاورزی و تکنیک های به دست آمده توسط علم کشاورزی در کنار تجربه کشاورزان تکمیل کننده هم برای گسترش راهکارها جهت تولید یک محصول با کیفیت و کمیت عالی است.

در سالهای گذشته به دلیل عدم کافی بودن علم و اطلاعات کشاورزان خسارات بسیار بالایی به بخش تولیدات کشاورزی وارد شده است.

پوک شدن دانه آفتابگردان یکی از عوامل کاهنده درصد کمیت محصول تولیدی آفتابگردان است.

در این میان آفتابگردان های هیبرید آجیلی با درصد کمتری نسبت به ارقام محلی احتمال پوک کردن دارند.

ولی در برخی مواقع پوک شدن محصول دانه های آفتابگردان های هیبرید آجیلی هم مشاهده شده و خسارت به کشاورزان گزارش می شود.

در این مقاله با برسی علل و عوامل پوک شدن دانه آفتابگردان و مخصوصا آفتابگردان های هیبرید آجیلی (s300, s400, T6) و ارائه راهکارها جهت پیشگیری، به افزایش تولید در بخش کشاورزی یاری رسانده خواهد شد.

پوک شدن دانه آفتابگردان

زمانی که محصول دانه آفتابگردان برداشت شد، در برخی مواقع مقدار دانه های بدون مغز آفتابگردان از حد مجاز بالاتر بوده و راندمان تولید به شدت کاهش می یابد که به این فرآیند پوک شدن دانه گفته می شود.

علل و عوامل اصلی پوک شدن دانه آفتابگردان

مشکلات گرده افشانی و تلقیح در زمان گلدهی

اصلی ترین و مهمترین علت پوک شدن دانه آفتابگردان به دلیل ایجاد مشکلات گرده افشانی و تلقیح در آفتابگردان است. علل و عوامل به شرح زیر است:

حظور زنبور ها و حشرات گرده افشان

یکی از مهمترین فاکتورهای انجام گرده افشانی مفید در زمان گلدهی آفتابگردان حظور زنبور و حشرات گرده افشان در منطقه است.

استفاده بی رویه از سموم شیمیایی و حشره کشها در سالهای گذشته باعث کاهش شدید جمعیت حشرات مفید به خصوص جمعیت زنبورهای مفید شده است.

عدم وجود حشرات و زنبور در زمان گلدهی آفتابگردان باعث کاهش شدید درصد لقاح و عدم تولید مغز داخل پوسته آفتابگردان و پوک شدن محصول آفتابگردان خواهد شد.

در برخی مواقع کشاورزان بی تجربه به دلیل سمپاشی حشره کشها در دوران گلدهی یا نزدیک به گلدهی آفتابگردان باعث وارد شدن تلفات غیر قابل جبران به حشرات گرده افشان می شوند.

سم پاشی و حتی استفاده از کود های مایع در زمان گلدهی آفتابگردان باعث عدم حظور حشرات گرده افشان به دلیل بوی بد کودها و سموم کشاورزی در زمان گلدهی شده و در نهایت باعث پوک شدن تخم آفتابگردان خواهد بود.

راهکارها

استفاده از حداقل ۲ تا ۴ عدد کندوی زنبور عسل کنار زمین در زمان گلدهی آفتابگردان باعث افزایش گرده افشانی و لقاح مفید و پیشگیری از پوک شدن دانه آفتابگردان خواهد شد.

از سموم حشره کش و کودهای مایع به صورت اسپری و افشان در زمان گلدهی و  حداقل ۲ هفته مانده به گلدهی آفتابگردان استفاده نشود.

وزیدن باد در زمان گرده افشانی آفتابگردان

یکی از عوامل انجام گرده افشانی و لقاح مستقیم در گلهای آفتابگردان وزیدن باد ملایم در زمان گلدهی آفتابگردان است.

بادهای شدید و گرم جنوبی در زمان گلدهی باعث عدم حظور حشرات و زنبورهای مفید در زمان گلدهی و ایجاد مشکل در روند لقاح خواهد شد.

همچنین بادهای گرم و خشک جنوبی (بادسفید یا آلیزه) باعث از دست دادن سریع رطوبت گرده ها و کاهش عمر گرده ها و عدم تلقیح در زمان گلدهی و پوک شدن دانه آفتابگردان است.

کاشتن بیش از اندازه بادشکن (درخت سنوبر) در اطراف زمین باعث ایجاد سایه اندازی در زمین و عدم حظور زنبور عسل و باعث حالت خفگی و نرسیدن باد ملایم به زمین آفتابگردان شده و در نهایت باعث پوک شدن دانه های آفتابگردان خواهد شد.

راهکارها

شناسایی مسیر وزیدن بادهای منطقه ای و انتخاب ردیف های کاشت آفتابگردان موافق با مسیر باد به طریقی که باد به راحتی وارد بین ردیف ها شده و باعث گرده افشانی مفید و پیشگیری از پوک شدن دانه آفتابگردان شود.

مثلا در منطقه آذربایجان مسیر بادها اکثرا شمالی جنوبی بوده و ردیف های کاشت و مسیر حرکت تراکتور در زمان کاشت مکانیزه شمالی جنوبی انتخاب شود.

استفاده نکردن بیش از اندازه از بادشکن و درخت های سنوبر در اطراف زمینهای کشت آفتابگردان هم باعث افزایش درصد گرده افشانی و پیشگیری از پوک شدن دانه آفتابگردان است.

انتخاب زمان کاشت مناسب به طریقی که زمان گرده افشانی آفتابگردان به دوره بادهای گرم منطقه ای برخورد نکند.

نقش منفی کودهای حاوی نیتروژن (اوره-کودسفید) در دوران گرده افشانی آفتابگردان

عنصر نیتروژن یکی از مواد غذایی زیان آور در دوران گرده افشانی آفتابگردان است.

استفاده از کودهای حاوی نیتروژن یا استفاده کردن از کود سفید یا اوره نزدیک گلدهی باعث کاهش عمر گرده ها و تولید گرده های نارس و عقیم شده و باعث اختلال در روند لقاح و پوک شدن دانه های آفتابگردان خواهد شد.

راهکارها

از کودهای حاوی نیتروژن در کشت آفتابگردان در زمان مناسب و به اندازه مصرف شود.

حداکثر مقدار مجاز استفاده از کود سفید- اوره در کشت آفتابگردان ۲۰۰ کیلوگرم در زمان ۱۲ برگی و قبل از غنچه دهی است.

بوته آفتابگردان جهت تولید یک تن دانه آفتابگردان به ۵۰ کیلو عنصر نیتروژن نیاز دارد.

توجه: جهت مطالعه بیشتر در مورد مقدار مصرف کودهای ماکرو در کاشت آفتابگردان به مقاله نقش کودهای ماکرو ( N.P.K) در کاشت آفتابگردان… در همین سایت مراجعه کنید.

جهت پیشگیری از پوک شدن دانه آفتابگردان از کودهای ۲۰.۲۰.۲۰ و یا ۱۲.۱۲.۳۶ و یا کودهای حاوی نیتروژن نزدیک گلدهی نباید استفاده کرد.

در دوران گلدهی و یا نزدیک گلدهی آفتابگردان از کودهایی مانند ۰.۰.۵۲ یا سولو پتاس که حامل کود نیتروژن نیستند، محلول در آب آبیاری می توان استفاده کرد.

به علاوه عنصر پتاسیم برعکس نیتروژن باعث افزایش طول عمر گرده ها و تولید گرده های بارورتر شده و در گرده افشانی آفتابگردان مفیدتر خواهد بود.

بنابراین استفاده از کودهای پتاس بالا و زودجذب به همراه آب آبیاری غرقابی و قطره ای در دوران نزدیک به گلدهی باعث پر شدن دانه های آفتابگردان به دلیل بالا رفتن درصد گرده افشانی و هم به دلیل تامین مواد تغذیه ای جهت پر کردن دانه ها است.

رابطه تراکم و فاصله کاشت آفتابگردان و پوک کردن دانه آفتابگردان ( آفتابگردان های هیبرید آجیلی)

یکی از عوامل بسیار ماثر در پوک شدن دانه های آفتابگردان تراکم کاشت و یا فاصله بین بوته ها است.

هر چقدر فاصله بین بوته ها بیشتر باشد تعداد دانه های پوک در طبق آفتابگردان افزایش می یابد.

البته این باعث نمی شود که تراکم را در موقع کاشت بیش از اندازه بگیریم.

زمانی که فاصله بین بوته ها زیادتر از حد مجاز باشد، تراکم گرده در زمین برای گرده افشانی کاهش می یابد و انتقال گرده ها از بوته ای به بوته دیگر به دلیل فاصله زیاد بوته به طور کامل انجام نشده و درصد پوک شدن دانه های آفتابگردان افزایش می یابد.

راهکارها

انتخاب فاصله کاشت و تراکم صحیح موقع کاشت آفتابگردان باعث کاهش تعداد دانه های پوک در طبق آفتابگردان و مخصوصا آفتابگردان های هیبرید آجیلی می شود.

فاصله کاشت صحیح آفتابگردان هیبرید آجیلی s300 در کاشت مکانیزه ۷۵*۳۵ و در کاشت سنتی حداکثر ۶۰*۶۰ است.

تراکم کاشت اصولی آفتابگردان هیبرید آجیلی s400 در کاشت مکانیزه حداقل ۷۵*۵۰ و در کاشت سنتی ۷۰*۷۰ است.

آفتابگردان هیبرید آجیلی T6 با تراکم کاشت مکانیزه ۷۵*۷۵ و کاشت سنتی ۸۰*۸۰ بهترین نتایج را خواهد داد.

توجه: تراکم های کاشت گفته شده در این مطلب جهت به دست آوردن بهترین نتایج و حداکثر راندمان تولید در شرایط استاندارد تامین منابع آبی است.

جهت مطالعه بیشتر در مورد تراکم کاشت به مقاله تنظیم فاصله کاشت آفتابگردان های اصلاح شده آجیلی در همین سایت مراجعه کنید.

گرمای بیش از اندازه در زمان گلدهی و پوک شدن دانه آفتابگردان

زمانی که درجه حرارت هوا در زمان گلدهی آفتابگردان به بالاتر از ۳۸ درجه سانتیگراد می رسد، مسافت پرواز و مدت حظور زنبورها و حشرات گرده افشان در اطرف گلهای آفتابگردان کاهش یافته و تلقیح به خوبی انجام نمی شود.

درجه حرارت های بالا و نزدیک ۴۰ درجه سانتیگراد در زمان گلدهی باعث وارد شدن تنش حرارتی به بوته آفتابگردان و باعث نارس شدن و کاهش طول عمر گرده ها شده و اختلال در روند لقاح و نهایتا پوک شدن دانه آفتابگردان می شود.

راهکارها

انتخاب زمان صحیح کاشت آفتابگردان به نحوی که دوران گلدهی با چله تابستان و درجه حرارت های بالا برخورد نکرده و بوته دچار شرایط بحرانی نگردد.

استفاده از اسید هیومیک همراه آب آبیاری در صورت گرم و خشک پیش رفتن آب و هوا، باعث نگه داری رطوبت توسط خاک در اطراف ریشه ها و کاهش اثرات تنشهای حرارتی و آبی می شود.

پخش کردن کندوهای زنبور عسل در تمام گوشه های زمین در هوای بسیار گرم، به دلیل کاهش قدرت پرواز زنبورها در دمای بالا باعث گرده افشانی بهتر و پیشگیری از پوک شدن دانه آفتابگردان است.

تنش آبی در دوران گلدهی آفتابگردان و پوک شدن دانه ها

دوران گلدهی آفتابگردان حساس ترین دوره به تنش های آبی و کمبود منابع آب است.

در صورت قطع شدن آبیاری در دوران نزدیک به گلدهی یا در دوران گلدهی آفتابگردان، بوته حالت دفاعی به خود گرفته و جهت بقا نسل خود دوران گلدهی را کوتاه خواهد کرد.

کوتاه شدن دوران گلدهی برابر با کاهش درصد گرده افشانی و پوک شدن دانه آفتابگردان است.

همچنین تنش آبی در دوران گلدهی باعث آسیب به قدرت باروری و طول عمر گرده ها شده و نتیجتا پوک شدن دانه ها را در پی خواهد داشت.

تنش های آبی در دوران گلدهی آفتابگردان باعث خشک شدن سریع گلهای زرد رنگ کنار طبق گل شده و باعث عدم جذابیت گلها برای حشرات گرده افشان و نتیجه منفی در گرده افشانی و نهایتا پوک شدن دانه ها است.

راهکارها

تامین منابع آبی و تنظیم دور آب آبیاری به نحوی که در دوران گلدهی، بوته آفتابگردان دچار تنش آبی نشود.

تنظیم تاریخ کاشت زمین های مختلف با آگاهی قبلی از طول دوره رشد ارقام مختلف به نحوی که گلدهی هم زمان چند زمین با یک منبع آبی کشاورز را دچار سردرگمی نکند.

مثلا آفتابگردان اس۳۰۰ در مقایسه با اس۴۰۰ به اندازه ۱۰ تا ۱۵ روز دوره رشد کوتاه تری دارد.

بنابراین اگر در زمان کاشت، اول آفتابگردان اس۴۰۰ کاشته شود و با فاصله ۱۰ روز تا ۱۵ روز بعد اس۳۰۰ کاشته شود دوران گلدهی این دو رقم همزمان خواهد بود.

پس در صورت محدود بودن منابع آبی با تنظیم تاریخ کاشت ارقام مختلف آفتابگردان با آگاهی از طول دوره رشد آنها، از گلدهی همزمان چند زمین خودداری کنید.

بارندگی بیش از اندازه و یا هوای خنک و ابری درزمان گلدهی

یکی از شرایط نامساعد برای حظور دانه های گرده در کنار مادگی و انجام لقاح در زمان گلدهی آفتابگردان، هوای ابری بارانی و خنک طولانی مدت در زمان گلدهی آفتابگردان است.

هوای ابری بارانی و خنک طولانی مدت باعث پرواز با مسافت اندک در بازه زمانی بسیار کوتاه حشرات گرده افشان و زنبورها شده و اختلال در روند گرده افشانی خواهد شد.

راهکار

سوال بسیار مهم اینجاست که، راه حل مشکل بارندگی طولانی مدت و یا آب هوای ابری و خنک در دوران گلدهی و نزدیک به گلدهی آفتابگردان چیست؟؟

کشاورزان خبره و با تجربه در این دوران با آبیاری مداوم باعث طولانی شدن دوران گلدهی و یا طولانی شدن دوران رویشی قبل از باز شدن گلها می کنند و دوره بحرانی را سپری کرده و نتایج خیلی بهتری می گیرند.

روش دوم پخش کردن کندوهای زنبور عسل در تمام گوشه های زمین به دلیل کاهش مسافت پرواز زنبور عسل در هوای بارانی و ابری است.

رابطه زمان آبیاری بارانی در طول روز در دوران گلدهی و پوک شدن دانه آفتابگردان

بهترین زمان برای پرواز حشرات گرده افشان و زنبورهای عسل در ساعات ۶ تا ۱۱ صبح در زمان گلدهی آفتابگردان است.

انجام آبیاری بارانی در زمان نزدیک به این ساعات در دوران گلدهی، باعث پراکنده شدن جمعیت حشرات گرده افشان و زنبورها شده و افزایش درصد پوک شدن دانه ها و کاهش راندمان تولید را در پی خواهد داشت.

راهکار

تنظیم ساعات آبیاری بارانی در زمان گلدهی آفتابگردان به نحوی که با ساعات حیاطی پرواز حشرات و زنبورهای گرده افشان تداخل نداشته باشد.

استفاده از آفت کشها و کودهای مایع به همراه آبیاری بارانی در دوران گلدهی و پوک شدن دانه ها

استفاده از کودهای سرک یا مایع و آفت کشها در زمان گلدهی به دلیل بوی نامطبوع، به طور کل باعث پراکنده شدن حشرات گرده افشان و در نهایت افزایش درصد پوک شدن دانه های آفتابگردان خواهد شد.

راهکارها

جهت پیشگیری از پوک شدن دانه آفتابگردان، تنظیم زمان استفاده از کودهای مایع و آفت کشها در دوران گلدهی آفتابگردان به نحوی که باعث تلفات حشرات و زنبور ها نشود.

در صورت لزوم در زمان تغیان جمعیت آفتها استفاده کردن از آفتکشها و یا کودهای مایع به همراه آبیاری بارانی در ساعات پایانی روز بهتر از ساعات اولیه روز است.

گرده افشانی مصنوعی و دستی آفتابگردان و پیشگیری از پوک شدن دانه ها

در کشورهایی مانند چین در برخی مواقع به دلیل عدم حظور حشرات گرده افشان و کاهش جمعیت زنبورها، کشاورزان با در دست داشتن نیروی کار به صورت دستی اقدام به گرده افشانی می کنند.

توجه: در اکثر مواقع گرده افشانی دستی و مصنوعی در کشت آفتابگردان برای تولیدات و تکثیر بذور هیبرید مقرون به صرفه است.

نتیجه گیری و توصیه ها

اصلی ترین عامل پوک شدن دانه های آفتابگردان به دلیل ایجاد اختلال در روند گرده افشانی در دوران گلدهی است.

حشرات گرده افشان و بخصوص زنبورهای عسل و باد مهمترین عامل انجام لقاح و گرده افشانی مفید در آفتابگردان است.

پرهیز کردن از عوامل دور کننده حشرات مفید و زنبورها در دوران گلدهی آفتابگردان حتما باید در دستور کار قرار بگیرد.

قرار دادن حداقل ۳ تا ۴ کندوی زنبور عسل کنار زمین کشت آفتابگردان تاثیر بسیار زیادی در پیشگیری از پوک شدن دانه آفتابگردان و افزایش راندمان تولید دارد.

از کودهای حاوی عنصر نیتروژن در دوران گلدهی و نزدیک به گلدهی آفتابگردان، استفاده نشود.

تراکم و فاصله کاشت صحیح برای هر رقم آفتابگردان جهت پیشگیری از پوک شدن دانه آفتابگردان، در نظر گرفته شود.

انتخاب تاریخ کاشت صحیح جهت برخورد نکردن دوران گلدهی آفتابگردان با گرمای بیش از اندازه و بادهای گرم صورت بگیرد.

در دسترس بودن آب و تنظیم دورهای آبیاری در دوران گلدهی آفتابگردان جهت پیشگیری از پوک کردن دانه ها ضروری است.

نویسنده: سعید موسی نژاد (کارشناس ارشد زراعت) و فعال بازار خشکبار شهرستان خوی

مشاوره 

بازرگانی بذر و خشکبار موسی نژاد(س)

با قرار گرفتن در قلب بازار بزرگ خشکبار شهرستان خوی، تمامی خدمات زیر را برای کشاورزان در طی سالیان گذشته فراهم کرده است.

نیازسنجی به موقع بازار خشکبار  آفتابگردان و کدوی آجیلی و تامین بذرهای مورد نیار کشاورزان و بازار

ترویج و آموزش اصول صحیح کاشت داشت برداشت آفتابگردان های هیبرید آجیلی جهت رسیدن به حداکثر تولید

مشاوره داوطلبانه قبل از کاشت با کشاورزان، تشخیص و انتخاب مناسبترین رقم آفتابگردان جهت کاشت با توجه به خصوصیات زمین کشاورزان

تحقیق در مورد روند پیشرفت کاری شرکت های تولید و بسته بندی بذر هیبرید آفتابگردان و کدوی آجیلی و پیش بینی و تشخیص بذرهای باکیفیت از قبل

تشخیص درست و به موقع بذرهای تقلبی آفتابگردان های هیبرید و اطلاع رسانی به فروشندگان بذر و کشاورزان

تست جوانه زنی و قرار دادن بذر قابل اطمینان در اختیار کشاورزان به قیمت مناسب

آموزش روش های کاشت تا برداشت آفتابگردان های هیبرید و اصلاح شده s300 , s400 , T6 و کدو گوشتی هیبرید آجیلی به صورت کتبی و شفاهی

راهنمایی، مشاوره، تشخیص و پیش بینی بیماری ها و آفات و ماندن در کنار کشاورزان تا آخرین لحظه

اطلاع رسانی به مغازه داران و کسبه بازار خشکبار منطقه و ترویج کاشت اصولی آفتابگردان های هیبرید آجیلی جهت رسیدن به محصول بازارپسند

پیش بینی بازار سال آینده و انتخاب بهترین و بازارپسندترین رقم ها و ترویج الگوی صحیح کاشت آفتابگردان ها و کدوی هیبرید آجیلی جهت تولید محصول با کیفیت و بازارپسند

تضمین فروش محصول های کشاورزان و رساندن به تولید خالص بدون تاخیر و تضمین اموال کشاورزان و امانت داری در بازار خشکبار شهرستان خوی

آدرس ما: میدان خشکبار شهرستان خوی  جستجو با نام خشکبار سعید موسی نژاد در گوگل

لطفا با ثبت دیدگاه و نظرات و روشن کردن ستاره ها در باکس پایین ما را در رسیدن به اهداف یاری رسانید.